Shkruan: RAMAZAN FETAHU

Ekziston një bindje e përhapur se lumturia është një gjendje e arritshme, madje e zakonshme. Ne e shohim atë të projektuar në fytyrat e njerëzve, në rrjetet sociale, në suksesin material dhe në jetën e rregullt familjare. Por filozofia, dhe veçanërisht mendimi i Lev Tolstoit, na fton të ndalemi dhe të dyshojmë: a është kjo lumturi reale, apo vetëm një formë e heshtur e mashtrimit ekzistencial?
Tolstoi nuk e sheh jetën si një rrugë drejt kënaqësisë, por si një proces të rëndë vetëdijesimi. Sipas tij, trishtimi nuk është aksident i jetës, por përbërës i saj. Sa më shumë njeriu mendon, sa më thellë hyn në kuptimin e ekzistencës, aq më pak i qetë bëhet. Në këtë kuptim, lumturia dhe vetëdija janë shpesh në tension me njëra-tjetrën.
Në përpjekje për ta kuptuar këtë tension, Tolstoi i ndan njerëzit në tri kategori, të cilat nuk janë thjesht grupe sociale, por pozicione filozofike ndaj jetës.

1. Lumturia e padijes së qetë
   Grupi i parë përbëhet nga njerëzit që duken të lumtur sepse jetojnë kryesisht në nivelin e përditshmërisë biologjike dhe sociale. Ata nuk e problematizojnë ekzistencën, nuk ndalen gjatë për të pyetur mbi kuptimin e jetës, vdekjes apo vuajtjes. Jeta për ta është ajo që ndodh tani: puna, ushqimi, familja, argëtimi, rutina.
   Nga një këndvështrim filozofik, kjo formë lumturie është e lidhur me mungesën e reflektimit të thellë. Nuk është domosdoshmërisht një zgjedhje e vetëdijshme, por një mënyrë e të qenit në botë. Tolstoi e sheh këtë gjendje si të ngjashme me ekzistencën instinktive: njeriu jeton, por nuk e pyet veten pse jeton.
   Kjo lumturi është e qëndrueshme vetëm për aq kohë sa pyetjet themelore nuk trokasin në vetëdije. Në momentin që lind pyetja “pse?”, qetësia fillon të lëkundet. Prandaj, kjo është një lumturi e brishtë, e ndërtuar mbi heshtjen e mendimit kritik.
2. Pajtimi tragjik me jetën
   Grupi i dytë përfshin ata që e kanë kuptuar se jeta është thellësisht e padrejtë dhe e mbushur me vuajtje, por që zgjedhin të pajtohen me këtë realitet. Këta njerëz nuk janë naivë; përkundrazi, ata kanë kaluar përmes zhgënjimit dhe humbjes së iluzioneve.
   Nga këndvështrimi filozofik, kjo është një formë stoicizmi praktik. Njeriu e pranon botën ashtu siç është dhe përpiqet të mbijetojë brenda saj me sa më pak thyerje të brendshme. Lumturia këtu nuk është gëzim, por një ekuilibër i ftohtë mes durimit dhe rezistencës.
   Tolstoi i përshkruan këta njerëz si udhëtarë në një anije pa timon: ata nuk e dinë saktësisht ku po shkojnë, por vazhdojnë të lundrojnë. Kjo kategori është shtylla e shoqërisë: ata mbajnë përgjegjësi, ndërtojnë rend dhe stabilitet, por shpesh sakrifikojnë pyetjet e fundit për hir të mbijetesës.
3. Ankthi i kërkimit të kuptimit
   Grupi i tretë është thellësisht filozofik. Këta janë njerëzit që nuk mund të pajtohen as me padijen, as me përshtatjen. Ata kërkojnë kuptim dhe të vërtetë, edhe kur kjo kërkesë i çon drejt dhimbjes.
   Këta njerëz shtrojnë pyetjet më të rënda ontologjike dhe teologjike: Pse ekziston e keqja? Si mund të pajtohet vuajtja me idenë e një Zoti të drejtë? A ka kuptim jeta përballë vdekjes së pashmangshme?
   Në këtë fazë, feja nuk është më rehati, por problem. Zoti nuk është më përgjigje e gatshme, por pyetje e hapur. Kjo gjendje prodhon një ankth të vazhdueshëm ekzistencial, të ngjashëm me atë që më vonë do ta artikulonin Kierkegaard, Nietzsche apo Camus.
   Sipas Tolstoit, këta janë njerëzit më të palumtur, sepse nuk mund të mashtrojnë veten. Ata jetojnë në tension të përhershëm mes dëshirës për kuptim dhe pamundësisë për ta gjetur atë në forma të thjeshta.
   Dashuria si transcendencë
   Megjithatë, Tolstoi nuk e mbyll reflektimin e tij në nihilizëm. Përkundrazi, ai sheh në dashuri një formë të vetme kapërcimi. Dashuria është e vetmja përvojë që e nxjerr njeriun nga rrethi i ngushtë i vetvetes dhe e lidh me diçka më të madhe.
   Në terma filozofikë, dashuria është një akt transcendence: njeriu e tejkalon egoizmin, frikën dhe absurditetin e ekzistencës. Ajo nuk e shpjegon vuajtjen, por i jep asaj një kuptim etik dhe njerëzor.
   Dashuria, në këtë kuptim, nuk është ndjenjë sentimentale, por mënyrë e të qenit. Ajo është e vetmja dritë që nuk e mohon errësirën e jetës, por e ndriçon atë nga brenda.
   Në fund, Tolstoi na lë me një përfundim të heshtur, por të thellë: jeta mund të mos na japë përgjigje përfundimtare, por përmes dashurisë njeriu mund të jetojë pa e humbur dinjitetin e tij ekzistencial.

Related posts:

CIMA,LECI DHE QUMILI – TRESHE E ARTË, GURË THEMELI I HUMORIT SHQIPTAR SHOQËRITË KULTURORE ARTISTIKE – GARDIANËT E SHPIRTIT KOMBËTAR TELEVIZIONET TONA – NJË AKADEMI E ZBRAZËTISË KOLEKTIVE IBRAHIM SKENDERI – SHKRIMTARI DHE ARTISTI I PASHUAR I OPOJËS